बहिणाबाईंच्या कविता लेक सरस्वतीची घरोटं देवा घरोटं, घरोटं तुझ्या मनातील गोट सर्व्या दुनियेचं पोट, घरी कर्माचा मरोट अरे जोडता तोडल त्याला नातं म्हनू नही ज्याच्यातून पीठ येतं, त्याले जातं म्हनू नही जशी तुझी रे घरोटा पाऊ फिरे गरगर तसं दुधावानी पीठ पडलं रे भुईवर दाने दळता दळता जशी घामानं मी भिजे तुझी घरोटा तशी पाऊ झिजे झिजे अरे घरोटा घरोटा तुझ्यातून पडे पीठी तस तसं माझ गानं पोटातून येतं ओठी बहिणाबाईंच्या कवितेचं वैशिष्ट्य म्हणजे रोजच्या जीवनातल्या छोट्या छोट्या अनुभवांचं अधिष्ठान त्या कवितेला लाभलं आहे. त्यांचं जगणं सहजसोपं नव्हतं. परिस्थितीचे चटके खाऊन अनुभवाच्या भट्टीत तावून सुलाखून बहिणाबाईंची कविता समृद्ध झाली आहे. बहिणाबाई म्हणतात, कुटुंब सुखसमाधानानं जगायचं असेल तर कुणाला तरी जात्यात भरडल्या जावंच आगतं. म्हणजे कुणाच्यातरी प्राक्‍तनात भरडणं निश्‍चित आहे. लौकिकार्थानं माणूस एकटा असतो, परंतु तुमच्या ताटातल्या प्रत्येक घासामागे किती जणांचे कष्ट असतात, ते परमेश्‍वरच जाणे. जीवन जगताना अनेक मंडळी आपल्या आजुबाजुला वावरत असतात. प्रत्येकाशीच आपले सुर जुळतील, असं नाही. काही वेळा नात्यात मतभेद निर्माण झाले तर ते नातं संपून जातं. बहिणाबाई म्हणतात जे तुटतं त्याला नातं कसं म्हणायचं? इथे बहिणाबाईंची शब्दचमत्कृती बघा, त्या म्हणतात, ज्यातून पीठ येतं त्याला जातं म्हणू नये. जे येतं त्याला आपण जातं म्हणतो, या दुनीयेची ही उलटी रित आहे. म्हणतात ना दिसतं तसं नसतं, म्हणूनच जग फसतं. जसजशी जात्याची पाऊ फिरते, तसतसे दुधासारखे पांढरेशुभ्र पीठ भुईवर पडते. घरच्या अत्यंत गरिबीमुळे अश्‍वत्थाम्याची आई त्याला दूध म्हणून पांढऱ्या शुभ्र पीठात पाणी कालवून देत असे. दुधावानी पीठ ही संकल्पना मांडताना बहिणाबाईंना अश्‍वत्थामा आठवला असेल का? रहाटगाडगं चालण्याकरिता कुणाला तरी घाम गाळावाच लागतो. कुणाला तरी झिजावच लागतं. पांढरशुभ्र पीठ दळताना जसजशी जात्याची पाऊ झिजते तशीच बहिणाबाईही घामानं भिजते आहे. जात्यावर पीठ दळणं हे इथे कर्मयोग आणि तपश्‍चर्या या अर्थानं येतं. कर्मयोगाची महती सांगायला कृष्णाला भगवद्गीता लिहावी लागली आणि टिळकांना गीतारहस्य .बहिणाबाईचं जीवन ही एक तपश्‍चर्या आहे. तपश्‍चर्येनं समृद्ध झालेल्या बहिणाबाईच्या शब्दांना प्रतिभा स्वत: अमृताचं सिंचन करते. आणि त्यातून एक रसरशीत तत्वज्ञान आपल्यासारख्या रसिकांसमोर उभ ठाकतं. शब्दांना हे सामर्थ्य प्राप्त करण्याकरिता जीवनाच्या शाळेतील बाराखडीच गिरवावी लागते. स्वाती हुद्दार

वेड्याचे घर ऑफिसला जाताना त्या झाडाखाली रोज एक वेडा भेटतो. अगदी तिथेच. कधी हातवारे करतो, कधी येणाऱ्या-जाणाऱ्यांना शिव्या देतो. कधी नुसताच शुन्यात बघत बसतो. माझी खूप घाईची वेळ असते. जवळपास रोजच उशीर झालेला असतो. तरीही नजर हटकून त्याच्याकडे जातेच. ठरवूनही दूर्लक्ष करता येत नाही. इतर येणारे-जाणारे बघितले. त्यांच्या लेखी तो नसतोच. मी मात्र... 45 डिग्री तापमान. त्या झाडाखाली तो. जीवाची काहिली करणाऱ्या उन्हात कसा राहात असेल? समोर उच्चभ्रू वस्ती. याच्या खाण्यापिण्याचं काय? मनात प्रश्‍नांचं काहूर. एखाद्या दिवशी दिसला नाही तर उगाच चुकल्यासारख वाटतं. त्या दिवशी नजरानजर झाली. अंगावर शहारा आला. काय होतं त्याच्या डोळ्यात? एक भकास, उद्विग्न्‌ नजर! दिवसभर मन त्याच्याभोवती फिरत होतं. का वेडा झाला असेल हा? घर असेल का त्याला? घरी कोण कोण असेल? वेडाच्या भरात न सांगता निधुन आला असेल का? अजुनही त्याच्या वाटेकडे डोळे लाऊन बसलं असेल का? की मुद्दामच घालवून दिलं असेल त्याला घराबाहेर? त्या अनोळखी , अपरिचित वेड्याच्या माहिती नसलेल्या घरापाशी माझं मन घुटमळत राहतं. स्वाती हुद्दार

उजळलेली वाट खूप दूरवर आल्यावर तिच्या लक्षात आलं की आपण अनोख्या प्रदेशात आलो आहोत. पण कसं काय? वाट चुकली. भोवतालचा हिरवागार परिसर कधीच मागे पडला. आजुबाजुला आहे केवळ बोरीबाभळीचं काटेरी विराण बन. ते डेरेदार आम्रवृक्ष कुठे गेले? तिच्या डोळ्यात अपार कारुण्य दाटलं. घशाला कोरड पडली. हळूहळू सूर्य मावळतीकडे झुकू लागला, म्हणजे काही क्षणातच अंधारून येणार! तिला तो आठवला. तो नेहमी म्हणायचा. नवख्या वाटेनं कधीही जाऊ नये. रस्ता चुकलीस तर... ती हसून म्हणायची, तू येशील ना, मला शोधत. तो डोंगरापलिकडचा सूर्य मला नेहमी खुणावतो, वाटतं एकदा तरी त्या उगवत्या आरक्‍त सूर्यबिंबाला गळामिठी मारावी. क्षितीजापार जाऊन तिथला प्रदेश न्याहाळावा. तो म्हणायचा. जाताना तुझ्या पाऊलखुणा तरी मागे ठेव, माग घेणं सोपं जाईल. आज तिनं धाडस केलंचं. पक्ष्यांच्या किलबिलाटानं तिला जाग आली. झुंजुमुंजु झालं होतं. पूर्व दिशा आरक्‍त झाली होती. तिचं लाडकं सूर्यबिंब डौलानं वर येत होतं. ती त्या दिशेनं निघाली. सुरुवातीचा चालीचा वेग मंदावला, पण ओढ कायम होती. भर माध्यान्हीला ती डोंगरमाथ्यावर आली. कुतुहलानं आजुबाजुला न्याहाळू लागली. सूर्यबिंब तर खूप दूर होतं. ती आणखी पूर्वेकडे निघाली. उतरंडीला लागली. खळकन पायाखालचा दग निसटला. तिचा तोल जाताजाता राहिला. पाय घसरला असता तर? तिला तो आठवला. तिच्या पावलात काटा जरी रुतला तरी वेदना त्याच्या चेहऱ्यावर उमटायची. तो हळवा व्हायचा. त्याच्या आठवणीनं तिच्या मुखावर मंद स्मित फुललं. आता मात्र ती प्रत्येक पाऊल सावकाश टाकू लागली. डोंगरापल्याडचा प्रदेश पाहण्याची उर्मी मात्र कायम होती. ती पुढे पुढे जात होती. एका निराळ्याच धुंदीत. पावलं थकली होती. मन मात्र मानत नव्हतं. माध्यान्हीचा सूर्य पश्‍चिमेला झुकला होता. तिच्यापासून खूप दूर गेला होता. तिनं आकाशात पाहिलं. तिच्या लक्षात आलं की ती हे अंतर कधीही पार करू शकणार नाही. कसली वेडी ओढ आपल्याला इतक्‍या दूर घेऊन आली? तिच्या टपोऱ्या डोळ्यात अश्रुंनी गर्दी केली. ज्याच्यासाठी ती उर फुटेस्तोवर धावली होती, तो सूर्य तर तिच्याकडे पाठ फिरवून निघाला होता. तिनं आजुबाजुला पाहिलं. समृद्धीच्या जिवंतपणाच्या कुठल्याही खुणा आसपास नव्हत्या. सगळीकडे रुक्ष प्रदेश हळूहळू अंधार दाटून आला. भेदरलेली ती अंग चोरून उभी होती. परतीची वाट दिसेनाशी झाली होती. तेवढ्यात एक चिरपरिचित सुगंध वातावरणात पसरला. तिनं नेणीवेनं जाणलं. की तिचा माग घेत तिचा कस्तुरीमृग येतो आहे. तो आला. तिच्या नयनात पश्‍चात्तापाचे अश्रु उभे राहिले. त्यानं काही न बोलता तिला मागे येण्याची खुण केली. आकाश चांदण्यांनी भरलं होतं. चंद्रप्रकाशात वाट उजळली होती. तचं मनही उजळलं होतं. त्याच्यावरच्या प्रेमानं, आदरानं. स्वाती हुद्दार

संध्यारंग संध्यारंगांनी आकाश आरक्‍त झालं होतं. एरवी निळसर भासणारं आकाश संध्यारंगरत किती सुंदर भासत होतं. कृष्णप्रेमात लाजून लाल झालेल्या राधेसारखं. सूर्य हळूहळू डोंगराआड दडत होता. काळोखानंतरच्या नव्या पहाटेचं आश्‍वासन देऊन. दूरवर पसरलेल्या डोंगररांगांवरची हिरवी सृश्‍टी सुद्धा अधकि गडद झाली होती. हरिभक्‍तीत तन्मय झाल्यासारखी. स्वत्व विसरून हरवल्यासारखी. शांत निश्‍चल ध्यानमग्न तो डोंगर. स्थितप्रज्ञ साधुसारखा अविचल. पक्ष्यांच्या किलबिलाटानं आसमंत भरून गेलेला. अंधारायच्या आत त्यांना आपापली घरटी गाठायची होती. घरट्यात त्यांची पिलं. त्यांच्या वाटेकडे आस लावून बसलेली. चोचीतले घास पिलांच्या मुखात भरवण्यासाठी त्या पक्षांचा जीव व्याकुळलेला. पाखरांनासुद्धा असतेच ना प्रेम आणि माया. डोंगराजवळून वाहणारी नदी संथपणे मार्गक्रमण करीत होती. प्रवाहाचा शांत, गंभीर नाद कानांना सुखावत होता. गवयाने संधिकालचा मारवा आळवावा तसा. नदीचा प्रवाह अविरत मार्गक्रमण करीत होता. पुढे काय आहे याचा विचार न करता, मागे कुणासाठीही न थांबता, कुठल्याही पाशात न अडकता, न गुरफटता पुढे पुढे जाणे हाच आपला धर्म आहे, एवढंच त्या नदीला माहित. एवढी कसली ओढ त्या नदीला लागली होती, की षडरिपुही तिला अडवू शकत नव्हते. केवळ एकच ध्यास. त्या निश्‍चित ध्येयाला पोहचण्याचा. परमतत्वात विलीन होण्याचा. नदीकाठच्या वाळूत कोणीतरी लुटुपुअुचे घर उभारले होते. धर बांधणारा मात्र तिथून निधुन गेला होता. ते घरही किती काळ उभे राहणार होते? कुणाच्या तरी धक्‍क्‍याने, साध्या वाऱ्याच्या झोताने सुद्धा त्याचे अस्तित्व संपणार होते. ते घर उभारणाऱ्याला हे माहिती असेल का? ते वाळूचे घर उभारणाऱ्या चिमुकल्या हातांनी काही क्षण का होईना, आपल्या स्वप्नांना तिथे वसवले असेलच ना? स्वप्नेच ती विरून जाणारच. पाण्यातल्या बुडबुड्यासारखी. हळूहळू काळोख गडद झाला. आकाश चांदण्यांनी भरून गेले. नक्षत्रांच्या प्रकाशात धरती न्हाऊन निघाली. त्या चांदण्या आपल्यातले तेज सृष्टीच्या चराचरात मिसळू लागल्या. फुलांना रंग दिले. गंध दिले. दूरस्थ नक्षत्रांवरही असेल का अशीच सृश्‍टी. त्यांनाही असतील का आपल्याच सारख्या भावभावना. या चांदण्या म्हणजे जणू चंद्ररुपी कृष्णाच्या सख्या. गोपिकाच जणू. कृष्णप्रेमात वेड्या झालेल्या आकाशात रंगली होती रासक्रीडा. कृष्णाच्या बासरीच्या स्वरांनी बेधुंद होऊन त्या रंगल्या होत्या रासक्रीडेत. सगळी सृष्टी धुंद होऊन तो भक्‍तीसोहळा अनुभवत होती. नि:शब्दपणे. दूरवर देवीच्या मंदीरात घंटानाद ऐकू येत होता. संध्याकाळच्या आरतीचे घनगंभीर स्वर कानावर येत होते. वातावरण भक्‍तीमय झालं होतं. क्‍लेशापासून सोडवी दु:खापासून सोडवी तोडी भवपाशा रात्र चढत होती. सृष्टीचा कण न कण पुलकित झाला होता. माझे मी पण ह त्यात सामावले गले. परमेश्‍वराचे अस्तित्व चराचरात भरून राहिल्याच्या खुणा सर्वत्र विखुरल्या होत्या. स्वाती हुद्दार

मनमीत पाऊस... सृष्टीची आरास धुंद मधुमास पाऊस... पानांची सळसळ प्राजक्‍ताचा दरवळ पाऊस... हळवा मृद्गंध मन बेधुंद पाऊस... पक्षांचं कुजन धरतीचं सृजन पाऊस... शहारली प्रीत पाऊस मनमीत स्वाती हुद्दार

तुफान तुफान येतं आपल्याच मस्तीत बेधुंद बेफाम होडी करत असते मार्गक्रमण एका लयीत, संथपणे आपल्यावर विसंबून असलेल्या प्रवाशांसह तुफान येतं होडीकडे प्रेम मागतं होडी सैरभैर होते होडीला माहिती आहे तुफानावर प्रेम करण्याचा अन्जाम पण... तुफानाला कधी कळेल का होडीची व्यथा				स्वाती हुद्दार

चांदणझुला दूरवर समुद्राची गाज गुंजत होती. चांदण्यांच्या दुधेरी प्रकाशात चंदेरी वाळू चमकत होती. नि:शब्द किनाऱ्याला अलवार लाटा चाटून जात होत्या. रामेश्‍वरमचा समुद्र मुळातच शांत. आततायीपणा त्याच्या स्वभावातच नाही. मंदीरातील घंटांचा मधुर ध्वनी आणि मशिदीतील अजानचे स्वर साऱ्या वातावरणात भरून राहिले होते. एकमेकांमध्ये हरवलेले ते दोन जीव ओलसर वाळूत पावलं उमटवित चालत होते. तो पुढे, ती त्याची अनुगामिनी. त्याच्या उमटलेल्या रेखीव पावलांवर स्वत:चं पाऊल ठेवताना तिची नाजुक धावपळ होत होती. प्रत्येक हेलकाव्याबरोबर होणारी तिची नुपुरांची नाजुक किणकिण शांत वातावरणात एक लाडिक नाद उत्पन्न करीत होती. चालता चालता तो एक क्षण थांबला. तिच्याकडे वळून म्हणाला, बघ तुझ माझ्यावरचं प्रेम या चांदण्याच्या रुपात कसं आकाशभर पसरलं आहे. तिनं आकाशात पाहिलं. शुक्राची चांदणी तिच्याकडे पाहून खुदकन हसली. ती लाजून चूर झाली. तिच्या आरक्‍त गालावरच्या गोड खळीनं हसून दाद दिली. त्यांचं मुग्ध प्रेम बघून समुद्राला भरतं आलं. एक थंड लाट तिच्या आलत्यानं रंगलेल्या पावलांना हळूच स्पर्शून गेली. पायाखालच्या वाळूनं तिच्या तळव्यांना गुदगुल्या केल्या. त्यानं मागे वळून बघितलं. वाळूत उमटलेली त्यांची पावलं त्या लाटेबरोबर विरली होती. पण तो होता रांगडा गडी. त्यानं आपला कणखर हात तिच्यासमोर केला. तिनं काकणभरल्या हातानं तो घट्ट धरला. त्याच्या डोळ्यात प्रचंड आत्मविश्‍वास होता आणि तिच्या डोळ्यात त्याच्यावरच्या विश्‍वासाचं चांदण. पुन्हा एकदा त्यानं ओल्या वाळूवर पाऊल रेखलं. तिनं त्याचं अनुकरण केलं. ओल्या वाळूत पावलं उमटत होती. त्यांना पक्‍क माहित होतं. पुन्हा एकदा लाट येईल, हे ठसे पुसले जातील. पण म्हणून चालणं थांबवायचं नसतं. लाटांना घाबरायचं नसतं. फक्‍त साथ सच्ची हवी. हात हातातून सुटायला नको. नाहीतर साथ संपायला एक लाटही पुरेशी असते. पण त्यांना तर क्षितीज गाठायचं आहे. समोर आहे विस्तीर्ण क्षितीज आणि मागे ठेवायची आहे पाऊलवाट येणाऱ्या असंख्य ध्येयवेड्यांसाठी. उत्तररात्र सरत होती. शुक्राची चांदणी अधिक तेजस्वी दिसत होती. म्हणजे लवकरच रात्र सरून उष:प्रभा येणार होती. ती थबकली. त्याच्या विशाल खांद्यावर तिनं थकून मान टेकली. तो हसून म्हणाला, इतक्‍यात थांबून कसं चालेल? त्यानं स्वर्णिम झालेल्या आकाशाकडे बोट दाखवलं. दूरवर पसरलेल्या समुद्राआडून सूर्यकिरणं वर येत होती. चांदणं धुसर होत होतं. तिच्या मात्र मनभर चांदणं फुललं होतं. तृप्तीचं समाधानाचं. आणि ती त्या चांदणझुल्यावर त्याच्या साथीनं झुलत होती. ती हळूच म्हणाली, तो बघ! तुझ्या माझ्या स्वप्नांचा सूर्य! म्हणजे मार्ग योग्य होता, अखेर ध्येय गाठलं. स्वाती हुद्दार

पीसी इन ट्रेंच कोर्ट बॉल गाऊन  swati huddar भारतीय अभिनेत्रींनी आपल्या अभिनय कौशल्याने आंतरराष्ट्रीय चित्रपट आणि फॅशन विश्‍वातही नाममुद्रा रेखली आहे. ऐश्‍वर्या राय, दीपिका पदुकोन आणि प्रियांका चोप्रा यांनी हॉलीवूडपटांमध्ये भूमिका साकारून तिथेही भारतीय अभिनयाचा आणि सौंदर्याचा दबदबा निर्माण केला. गेल्या दीड दशकांपासून ऐश्‍वर्या कान्स महोत्सवात हजेरी लावत आहे. विद्या बालन, सोनम कपूर यांनीही कान्समध्ये विशेष ओळख निर्माण केली आहे. एकंदरीत आंतरराष्ट्रीय चित्रपट विश्‍वाला भारतीय अभिनेत्रींची दखल घेणे भाग पडते आहे. गेल्या दोन वर्षांपासून प्रियांका चोप्रा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सातत्याने झळकते आहे. कधी तिच्या एक्‍झोटिक, आय कान्ट मेक यू लव्ह आणि इन माय सिटी या गाण्याच्या अल्बमच्या निमित्ताने. कधी अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांकडून मिळालेल्या डिनरच्या निमंत्रणामुळे, कधी बेवॉच या हॉलीवूडपटातील मुख्य भूमिकेमुळे तर कधी क्‍वांटिको या अमेरिकन सिरीजमधील सीआयएच्या अभिनयामुळे. मेट गाला फॅशन महोत्सवातील पीसीच्या ड्रेसअपमुळे मात्र तिला आंतरराष्ट्रीय मीडियाच्या कौतुकासोबतच भारतीय चाहत्यांची टीकाही सहन करावी लागली. प्रियांका राल्फ लॉरेलने डिझाइन केलेल्या तिच्या क्‍वांटिकोमधील सीआयएच्या भूमिकेचे प्रमोशन करणाऱ्या ट्रेंच कोट बॉल गाऊनमध्ये न्यूयॉर्कमधील मेट गाला 2017 च्या रेड कार्पेटवर उतरली आणि आंतरराष्ट्रीय मीडियाच्या नजरा तिच्यावर खिळल्या. आणि कॅमेरे लकाकले. मोठ्या कॉलरच्या या गाऊनवर प्रियांकाने ब्लॅक बूट परिधान केले होते. कानात सिल्व्हर इअरिंग्ज घातले होते. स्मोकी आयमेकअप केलेल्या पीसीने टॉपनॉट हेअर स्टाइल केली होती. हा पायघोळ गाऊन पाठीमागून इतका लांब होता की रेड कार्पेटवर त्याचा घेर सांभाळण्यासाठी सतत एक व्यक्‍ती लागत होता. आणि हेच टीकाकारांच्या टीकेचे कारण होते. आंतरराष्ट्रीय मीडियाने पीसीचा हा सेक्‍सी आणि कुल लुक उचलून धरला; मात्र तिच्या देशी चाहत्यांनी ट्‌विटरच्या माध्यमातून तिच्या ड्रेसिंग सेन्सची खिल्ली उडवली. प्रियांका न्यूयॉर्कमध्ये स्वच्छ भारत अभियानाचे प्रमोशन करीत असल्याचे ट्‌विट काहींनी केले. तर, तिच्या गाऊनच्या घेराने कोणी क्रिकेटचे मैदान झाकलेले दाखवले. कोणी त्याला कारचे कव्हर बनवले तर कोणी त्याला पॅराशूट म्हणून आणि कोणी झाडू म्हणून हिणवले. कोणी तिच्या ड्रेसला चहाच्या कपातली साय म्हटले. याआधीही वर्षाच्या सुरुवातीला प्रियांका ऑस्करच्या रेड कार्पेटवर उतरली होती, तेव्हाही तिच्या ड्रेसला कोणी काजू कतली, तर कोणी जयपुरी रजई म्हटले होते कोणी तर फ्लॉवर पॉटही म्हटले होते. प्रियांकाने मात्र चाहत्यांची ही टीका अत्यंत खिलाडूवृत्तीने घेत टोलवली आहे. प्रियांका म्हणते, तुमच्या क्रिएटिव्हिटीला सलाम. माझ्या एका ड्रेसमुळे फॅशनशिवाय इतरही कामे होऊ शकतात, म्हणूनच मला मेट गाला आवडतो. तुमची क्रिएटिव्हिटी अशीच टिकून राहो, पुढच्या वेळपर्यंत असेच हसत राहा, असे ट्‌विट करून प्रियांकाने फोटोशॉपमध्ये चाहत्यांनी तयार केलेल्या मजेदार इमेजेसही शेअर केल्या आहेत. बॉलीवूडमध्ये प्रियांकाच्या अभिनयाची आणि दिसण्याची तारीफ करणारे तिचे चाहते तिचा आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावरील फॅशन सेन्स पचवू शकत नाहीत. कारण आंतरराष्ट्रीय फॅशनची मानकं निराळी असतात. तिथे भारतीय शालीन परिधान वेगळेपण मिळवून देऊ शकते; मात्र आंतरराष्ट्रीय फॅशन विश्‍वात टिकू देणार नाही. पाश्‍चिमात्य ड्रेस सेन्स बोल्ड असणारच. तिथे रेड कार्पेटवर उतरणाऱ्या ग्लोबल फॅशन विश्‍वाला साजेशी हटके फॅशनच आपल्याही अभिनेत्रींना करावी लागेल. अन्यथा त्या प्रवाहाबाहेर फेकल्या जातील. रुजलेल्या फॅशनपेक्षा निराळे काहीतरी करून चर्चेत येणे, हे रॅपवर उतरविण्याचे कारण असते. आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे ड्रेस डिझायनर याचे भान ठेवूनच या मॉडेल्सचे ड्रेस डिझाइन करीत असतात. ग्लोबल कार्पेटवर उतरण्यापूर्वी या अभिनेत्रीही खूप कॉन्शस असतात. ड्रेस डिझायनरच्या अनुभवावर आणि कौशल्यावरच त्यांची भिस्त असते. त्यामुळे खूप विचारपूर्वक ड्रेस डिझाइन केले जातात. लुक ठरवले जातात. अर्थात लोकप्रियता आणि टीका दोन्ही सहन करण्याची तयारी त्यांना ठेवावी लागते. आंतरराष्ट्रीय फॅशन विश्‍वात वेगळे दिसण्यासाठी कधीतरी ऐश्‍वर्या राय जांभळे लिपस्टिक निवडते, त्यावरही भारतीय चाहते टीका करतात. अर्थात फॅशन आणि मेकअपच्या पलीकडे आहे भारतीय अभिनेत्रींचा आत्मविश्‍वास. ज्या आत्मविश्‍वासाने त्या आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर वावरतात, त्याला नक्‍कीच सलाम.

पिरियड्‌सही कराच्या विळख्यात स्वाती हुद्दार स्त्री हक्‍काचे ढोल बडवले जाणाऱ्या समाजात तिच्या आरोग्यविषयक मूलभूत गरजाही पूर्ण होत नाहीत, हे वास्तव आहे. आजही देशातील 80 टक्‍के महिला मासिकधर्म काळात जुने कपडे, भुसा, वाळू, झाडाचा सुकलेला पालापाचोळा, जुन्या वर्तमानपत्राचा उपयोग करतात. 23 टक्‍के मुली मासिकधर्म सुरू होताच शिक्षण सोडून देतात. सॅनिटरी नॅपकिन्सविषयी ज्या देशात अजूनही पुरेशी जागरूकताच निर्माण झाली नाही, अशा समाजात सॅनिटरी नॅपकिन्सचा गरजेच्या वस्तूंमध्ये समावेश न करता चैनीची वस्तू म्हणून त्यावर 14.5 टक्‍के जीएसटी लावण्याचा निर्णय अत्यंत दु:खद आहे. मात्र, केंद्र सरकारच्या या निर्णयाविरोधात ट्‌विटरच्या माध्यमातून लहु का लगान नावाची मोहीमच सुरू झाली आहे आणि अडीच लाख व्यक्‍तींनी या मोहिमेला प्रतिसाद दिला आहे. मासिक धर्म ही स्त्री जीवनातील अविभाज्य घडामोड. एक जैविक प्रक्रिया. बालपण आणि तारुण्य यांतील उंबरठा. मातृत्वाच्या, सृजनाच्या दिशेने वाटचाल. मात्र, परंपरांच्या जोखडांनी स्त्री जीवनातील हा उत्सव काजळून टाकला आहे. मासिक धर्म ही लाजिरवाणी, अस्पर्श, लपवून ठेवण्याची गोष्ट आहे. असे काहीसे संस्कार परंपरेने आमच्यावर केले आहेत. परिणामी याविषयी बोलणे, याकाळात स्वच्छता ठेवणे, आरोग्याची काळजी घेणे याविषयीच्या प्रबोधनापासून आपला समाज कोसो दूर आहे. उच्च वर्ग, उच्च मध्यम वर्ग आणि काही प्रमाणात मध्यम वर्ग वगळता मासिक धर्म, त्याकाळातील आरोग्यविषयक काळजी, स्वच्छता आणि याकाळात वापरण्याची साधने यासंबंधी आमचा समाज आजही मागासलेलाच आहे. महिलांमधील हे अज्ञान दूर करण्याकरिता अनेक समाजसेवी संस्था आणि सरकारही पुढे आले. ग्रामीण भागामधील शाळांमधून सॅनिटरी नॅपकिन्सच्या वापराविषयी जागरूकतेचे अभियान राबविले जाऊ लागले. अनेक स्वयंसेवी संस्था गरीब महिलांना सॅनिटरी नॅपकिन्स पुरवितात. काही एनजीओंच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील शाळांमध्ये सॅनिटरी वेंडिंग मशीनही लावण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. स्त्री जीवनातील या अत्यंत नाजूक घटनेला आत्ताशा कुठे शब्द फुटू लागले असताना केंद्र सरकारने सॅनिटरी नॅपकिन्सचा समावेश चैनीच्या वस्तूंमध्ये करीत त्यावर 14.5 टक्‍के जीएसटी आकारण्याचा निर्णय घेतला आणि त्याविरुद्धचा आक्रोश सोशल मीडियावर उमटला. ज्या देशात आजही 80टक्‍के महिलांना सॅनिटरी नॅपकिन्स माहीतच नाहीत, आणि माहीत झाले तरी परवडत नाहीत, अशा देशात या जीवनावश्‍यक वस्तूवर जीएसटी लावणे अन्यायकारकच आहे. सर्वप्रथम मुंबईच्या ऋतिका ग्रोवरने पंतप्रधान आणि अर्थमंत्र्यांना ट्‌विटरवर सवाल केला की त्यांना महिलांचा मासिकधर्म लक्‍झरी वाटतो का? ऋतिकाच्या या प्रश्‍नाने झंझावाताचे रूप घेतले आणि बॉलीवूड, क्रीडा विश्‍व अशा सगळ्या क्षेत्रातील महिलांनी याविरुद्ध आवाज उठवला. शी सेज या महिलांसाठी कार्यरत असलेल्या स्वयंसेवी संस्थेने "लहू का लगान' नावाचे अभियानच छेडले आणि ट्‌विटरवर ट्‌व्‌ट्टिसचा पाऊस पडला. अडीच लाखाच्यावर लोकांनी या अभियानाला प्रतिसाद दिला आहे. बॅडमिंटनपटू ज्वाला गुट्टा, अभिनेत्री अदिती हैदरी, स्वरा भास्कर, गुल पनाग, लिजा रे अ'शा अनेक अभिनेत्रींनी अर्थमंत्र्यांना सॅनिटरी नॅपकिनवरील जीएसटी रद्द करण्याची विनंती केली आहे. या अभियानात पुरुषदेखील मागे नाहीत. गायक सोनू निगम, विशाल ददनानी, टापसे पन्नू, गुलशन ग्रोवर, सायरस अशा अनेकांनी प्रतिक्रिया व्यक्‍त करीत सॅनिटरी नॅपकिन्सवरील जीएसटी रद्द करण्याची विनंती केली आहे. आसाममधील सिलचरच्या आमदार सुष्मिता देव यांनी याविरुद्ध ऑनलाइन याचिका दाखल करीत म्हटले आहे की पर्यावरणपूरक सॅनिटरी नॅपकिन्सवर टॅक्‍स लावू नये आणि इतर सॅनिटरी नॅपकिन्सवर कमीतकमी टॅक्‍स लावण्यात यावा. या अभियानात उत्तर प्रदेशातील 20 हजार महिला सहभागी झाल्या आहेत. कानपूरच्या रश्‍मी अग्रवालने यासाठी स्वाक्षरी अभियान राबवित 5 हजार महिलांच्या स्वाक्षरीचे निवेदन अर्थमंत्र्यांना सादर केले. आजवर केवळ दिल्ली राज्याने सॅनिटरी नॅपकिन्सवर टॅक्‍स न लावण्याची घोषणा केली आहे. इतर राज्यांनी मात्र याविषयी मौन पाळले आहे. एकूणच या आंदोलनाने आता वेग पकडला आहे. महिला आरोग्याच्या प्रश्‍नाविषयी समाजाने इतके जागरूक असावे, ही आशादायक घटना तर आहेच आणि सोशल मीडियाचा उपयोग अशा सामाजिक प्रश्‍नांच्या व्यासपीठासाठी व्हावा, हेदेखील समाधानकारक आहे. अर्थमंत्र्यांनी अजून या अभियानाची दखल घेतली नसली तरी ती घेतली जाईल आणि सॅनिटरी नॅपकिन्सचा समावेश चैनीच्या वस्तूंमध्ये न होता जीवनावश्‍यक वस्तूंमध्ये करण्यात येईल, या आशेसह!

वाग्यज्ञाची
सावली

३ मे हा प्राचार्य राम शेवाळकरांचा स्मृतिदिन. त्यानिमित्त नानासाहेब आणि विजयाताईंच्या सहजीवनाचे शब्दचित्र.
--------------------------------------------
वक्‍तादशसहस्त्रेषु राम शेवाळकर यांनी आयुष्यभर सरस्वतीची आराधना केली. अखंड वाचन, मनन, चिंतन, लेखन आणि वक्‍तृत्व या माध्यमातून त्यांनी ज्ञानयज्ञ तेजाळत ठेवला आणि त्यांना सतत सावलीसारखी सोबत करणाऱ्या विजया शेवाळकरांनी त्यांचा संसारयज्ञ सुखेनैव सांभाळला. या दोघांच्या सुखी संसाराचा गाभा होता समाधान.
---------------------------------------
ज्ञानपथाचे यात्रिक प्राचार्य राम शेवाळकर आणि संसाराची असोशी असलेल्या विजयाताई ही दोन्ही वेगळ्याच मुशीत घडलेली माणसे. १९५७ पासून दोघांची साथ. एकमेकांना पूरक असलेली. ज्ञानगंगेत सदैव डुंबणाऱ्या नानासाहेबांपर्यंत विजयाताईंनी संसाराची उणीदुणी कधी पोहोचू दिली नाहीत. उपलब्ध साधनसामग्रीत आनंदाने आणि समाधानाने त्यांनी नानासाहेबांचे विस्तीर्ण कुटुंब विनातक्रार सांभाळले. कारण समाधान ही सुखी संसाराची गुरुकिल्ली असते, यावर विजयाताईंचा पुरेपूर विश्‍वास आहे.
नानासाहेब आणि विजयाताई यांचा त्याकाळी प्रेमविवाह. लग्न झाले तेव्हा नानासाहेब नांदेडला एका महाविद्यालयात प्राध्यापक होते. वक्‍तृत्व आणि लेखनाची आवड शालेय जीवनापासूनच होती. शाळा-महाविद्यालयांतील हस्तलिखितांचे संपादन, वक्‍तृत्व स्पर्धांमध्ये सहभाग असे उपक्रम सुरूच होते. नांदेड मुक्‍कामी बहि:शाल व्याख्यानमालेच्या निमित्ताने वक्‍तृत्वाला अधिकाधिक पैलू पडत गेले. नरहर कुरुंदकरांची तिथे भेट झाली आणि लेखन-वक्‍तृत्व बहरत गेले. आठवड्यातील पाच दिवस प्राध्यापकी आणि शनिवार-रविवार दोन दिवस व्याख्याने असा परिपाठच सुरू झाला. विजयाताई म्हणतात, मी त्यांना कधीही व्याख्यानाची तयारी करताना पाहिले नाही. वाचन मात्र अखंड सुरूच असायचे. नानासाहेबांना प्रवासात सतत पुस्तके लागत. वाचन हाच त्यांचा ध्यास होता आणि वाचन हाच त्यांचा विरंगुळा होता.
नानासाहेबांना बुद्धिमत्तेची देवदत्त देणगी लाभली होती. एकदा वाचले की, त्यांना परत तो संदर्भ कधी बघावा लागत नसे. ओघवती वाणी हा त्यांच्या घराण्याचा वारसा होता. त्यांचे आजोबा प्रवचनकार होते. वडील कीर्तनकार होते. सरस्वती जणू त्यांच्या वाणीवर वास करीत होती. ते बोलायला लागले की लोक मंत्रमुग्ध होत. त्यांच्या ज्ञानाराधनेच्या आड मी कधीही आले नाही. त्यांना पूरक ठरेल, असेच आचरण मी कायम ठेवले, असेही विजयाताई सांगतात.
पुढे नानासाहेब वणीला प्राचार्य म्हणून रुजू झाले. तोपर्यंत वक्‍ता आणि लेखक म्हणून ते सुप्रसिद्ध झाले होते. माणसांची असोशी हा नानासाहेब आणि विजयाताई या दोघांच्याही स्वभावातील समान धागा. त्यामुळे कुटुंब विस्तारत गेले. वणीचे शेवाळकरांचे घर सतत माणसांनी भरलेले. साहित्यिक, सांस्कृतिक गप्पा आणि जोडीला विजयाताईंनी निगुतीने रांधलेला स्वयंपाक. सरस्वती आणि अन्नपूर्णा जणू एकत्र नांदत होत्या. ग. दि. माडगूळकर, पु. भा. भावे, सेतू माधवराव पगडी, बाबा आमटे अशी अनेक मंडळी वणीच्या घरी येत, हक्‍काने राहत. समानधर्मी माणसे अनायासेच जुळत जातात. सरस्वतीचे उपासक असलेल्या नानासाहेबांवर अनेक विद्वज्जनांनी अकृत्रिम प्रेम केले आणि त्या सगळ्यांनी विजयाताईंनाही आपले मानले.
‘अमृताचा घनु’ या ज्ञानेश्‍वरीवरील निरुपणाच्या कार्यक्रमामुळे मंगेशकर आणि शेवाळकर कुटुंबीयांचे असेच ऋणानुबंध जुळले. ते आजही तेवढेच घट्ट आहेत. नानासाहेबांच्या पंचाहत्तरीला लतादीदी आणि पं. हृदयनाथ मंगेशकरांनी हजेरी लावली हा कृतकृत्यतेचा क्षण होता, असे विजयाताई सांगतात. नानासाहेबांना अनेक मानसन्मान आणि पुरस्कार लाभले; मात्र पणजी येथील अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी त्यांची झालेली बिनविरोध निवड हा आमच्या आयुष्यातील अपूर्व आनंदाचा क्षण होता. कारण लेखक आणि वक्‍ते म्हणून मोठे असलेले नानासाहेब माणूस म्हणूनही अजातशत्रू आहेत आणि त्यांच्या चाहत्यांचे त्यांच्यावर अपार प्रेम आहे, हे त्या घटनेने सिद्ध केले. केवळ भारतातच नव्हे तर अमेरिकेतही नानासाहेबांच्या वक्‍तृत्वाचे आणि लेखनाचे चाहते आहेत. अमेरिकेतही दीड महिना नानासाहेबांची व्याख्याने आयोजित करण्यात आली होती.
नानासाहेबांना लोकांचे इतके अपार प्रेम मिळाले कारण मी कुणी वेगळा आहे, मला काही विशेष महत्त्व दिले पाहिजे, असे त्यांच्या वागण्यातून कधीही जाणवले नाही. घरातसुद्धा ते वाचत किंवा लिहीत असताना कुठलीही पाबंदी नसायची. कुणी भेटायला आले तर त्यांनी कधीही त्यांना नकार दिला नाही. कितीही नवोदित साहित्यिकाने पुस्तकाला प्रस्तावना मागितली तरी त्यांनी कधीही नकार दिला नाही. माणसांचे अलोट प्रेम हेच नानासाहेब आणि विजयाताईंनी आपले वैभव मानले. विजयाताई सांगतात, समाधानाने आणि आनंदाने आमचे सहजीवन काठोकाठ भरले होते. अनेक चांगले सिनेमे, नाटके, गाण्यांचे, व्याख्यानांचे कार्यक्रम आम्ही एकत्र ऐकले, पाहिले. आयुष्यभर आनंद मिळवला आणि वाटलाही. नानासाहेब गेल्यानंतरही नॉर्थ अंबाझरी रोडवरील शेवाळकरांच्या घरी माणसांचा जमावडा असतो. मोठ्यांपासून सामान्यांपर्यंत सगळे इथे येतात, आपल्या वाट्याचा आनंद ओंजळी भरभरून घेतात आणि समाधानाने परततात.
वाग्यज्ञाची सावली असलेल्या विजयाताईंनी आनंदाचे दान देण्याचा वसा आजही कायम ठेवला आहे.
-------------------------
स्वाती हुद्दार