सावध ऐका पुढल्या हाका ! स्वाती हुद्दार लेख लिहिता लिहिताच डेरा सच्चाच्या रामरहीमच्या खटल्याचा निकाल लागला बलात्काराच्या खटल्यात त्यांना दहा वर्षांची सश्रम कारावासाची शिक्षा ठोठावण्यात आली. बड्या नेत्यांपासून अनेक प्रतिष्ठित मंडळींना खिशात ठेवून साम्राज्य प्रस्थापित केलेल्या एका व्यक्‍तीविरुद्ध दोन दुबळ्या महिलांनी दिलेल्या लढ्याला यशाची फळे आलीत. पुन्हा एकदा स्त्रीच्या ताकदीचा परिचय जगाला झाला आहे. तथाकथित बाबाला दोषी ठरविल्यानंतर तीन राज्यांमध्ये हिंसाचार उसळला आणि आमच्या सुसंस्कृततेवर प्रश्‍नचिन्ह उमटले. सोशल मीडियावर अनेक बोलक्‍या प्रतिक्रिया आल्यात. त्यातली एक अत्यंत हृदयस्पर्शी प्रतिक्रिया when a rape accused is not arrested, we in India, burn candles and march When a rape accused is arrested in India, we burn the city. जिन्हे नाझ है हिंदपर वो कहॉं है! गेल्या महिन्यात महिलांसंबंधीच्या तीन निरनिराळ्या घटना निरनिराळ्यासंदर्भात आणि निरनिराळ्या देशात घडल्या. आणि त्याचे पडसाद जगभर उमटले. अलीकडे ग्लोबलायझेशनमुळे जग खूप जवळ आले आहे. परिणामी जगाच्या कुठल्याही कानाकोपऱ्यात घडलेली घटना सगळीकडे पोहोचते आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून त्यावर बरे-वाईट चर्वितचर्वणही होते. एक घटना कानावर आली ती सौदी अरबमधली. तिथल्या खुलुद या मॉडेलने शॉर्ट स्कर्ट, ब्लॅक क्रॉप टॉप आणि स्नीकर्स परिधान केलेला स्वत:चा फोटो स्नॅपचॅटवर अपलोड केला. सौदीच्या उत्तरेला नाजद या वाळवंटी प्रदेशात असलेल्या उशैगर येथील ऐतिहासिक किल्ल्यात चित्रीत केलेला हा व्हिडिओ व्हायरल झाला आणि ट्विटरच्या माध्यमातून खुलुदवर टीकेची झोड उठली. जी व्यक्‍ती देशातील नियमांचे पालन करीत नाही, त्या व्यक्‍तीला या देशात राहण्याचा अधिकार नाही. असे ट्विट एकाने केले. दुसरा लिहितो, व्यक्‍तिगत स्वातंत्र्याचा प्रचार करणारे तिचे वर्तन अराजक पसरविणारे आहे. तिला शासन झालेच पाहिजे. ट्विटरवर 41 हजारांपेक्षा अधिक फॉलोअर्स असलेला सौदी लेखक अब्राहिम अल मुनाइफ लिहितो कायदा मोडण्याची परवानगी देणारे वर्तन देशात अराजक माजविण्यास पुरेसे आहे. काही प्रतिक्रिया मात्र खुलुदच्या बाजूच्या आहेत. एक जण लिहितो, अबायाशिवाय हिंडणाऱ्या स्त्री समस्येशिवाय दुसऱ्या कुठल्याही समस्या जगात उरल्या नाहीत का? तुम्ही त्या छायाचित्रांकडे बघू नका, असेही एका व्यक्‍तीने सुचविले आहे. दुसरी एक प्रतिक्रिया अशी, तिने कुणालाही स्नॅपचॅटवर फॉलो करण्याकरिता आग्रह केलेला नाही. तिचा अकाउंट केवळ महिलांसाठी आहे, मग तिच्या अटकेची मागणी कशासाठी? सोशल मीडिया बऱ्यापैकी लोकप्रिय असलेल्या सौदीमध्ये या व्हिडिओची शासनाकडून लगेच दखल घेतली गेली आणि उशैगरच्या प्रशासनाने आणि पोलिसांनी लगेच त्या महिलेविरोधात कारवाई केली. इस्लामविरोधी वर्तन केल्याच्या गुन्ह्याअंतर्गत तिला अटक करण्यात आली. खुलुदला तिच्या कृतीचे जे शासन मिळायचे ते मिळेल, ते कठोरही असेल कारण पुन्हा कुठल्याही सौदी स्त्रीने अशी हिंमत करता कामा नये. हा संदेश त्या शिक्षेतून दिला जाईल. प्रश्‍न हा उरतो की सौदीमध्ये वाढलेल्या खुलुदला तिच्या या कृतीचे परिणाम माहिती नव्हते का? आणि माहिती असतानाही तिने हे बंड जाणीवपूर्वक केले का? अजूनतरी तिची यावरची प्रतिक्रिया उपलब्ध झालेली नाही. कदाचित पोलिस आणि प्रशासन तिचा आवाज दडपण्यात यशस्वी झाले असेल. मात्र, खुलुदने ही कृती जाणीवपूर्वक केली असेल, तर ही घटना नक्‍कीच क्रांतिकारक आहे, आणि नव्या पहाटेचा संकेत देणारी आहे. कारण अदाया, बुरखा किंवा हिजाबच्या आत घुसमटणाऱ्या श्‍वासाला आता मोकळे व्हायचे आहे, याचे हे निदर्शक आहे. दुसरी घटना किर्गीझिस्तान या छोट्याशा देशातली. जिथली 75 टक्‍के लोकसंख्या मुस्लिम आहे. चक्‍क या देशाच्या राष्ट्राध्यक्षांच्या मुलीने आपल्या बाळाला स्तनपान करीत असतानाचे फोटो स्वत:च इन्स्ट्राग्रामवर टाकले आहेत. अपेक्षेप्रमाणे या फोटोंवरूनही बरेच वादळ उठले. राष्ट्राध्यक्ष अतलेवो यांची 20 वर्षांची विवाहित मुलगी आलिया हे करू धजते आणि आपल्या कृतीचे समर्थनही करते. आलियाने तिचे गर्भारपणाचे फोटोही इन्स्ट्राग्रामवर शेअर केले, कर्मठ व्यक्‍तींच्या त्यावर आलेल्या प्रतिक्रियांना उत्तर देताना आलिया म्हणते, सुसंस्कृततेच्या संकल्पना या व्यक्‍ती आणि कालसापेक्ष असतात. त्या कालपरत्वे बदलल्या पाहिजेत. स्तनपानाच्या छायाचित्रावर टीका करणाऱ्यांना आलियाने दिलेले उत्तर तथाकथित सुसंस्कृततेचा बुरखा फाडणारे आहे. समाज स्त्री स्तनांचा खरा उद्देशच विसरला आहे, केवळ पुरुषांच्या विकृत नजरांना सुखावणारा एक अवयव ही संकल्पना समाजात रूढ झाली आहे. स्त्रीच्या स्तनांकडे केवळ विकृत नजरेने पाहणाऱ्यांना स्तनपान ही पवित्र गोष्ट आहे, हे सांगण्यासाठी हा फोटो शेअर केला आहे. 20 वर्षांच्या वयात रूढ संकल्पनांविरुद्ध उभे ठाकण्याचे धैर्य आणि समाजाच्या तथाकथित सुसंस्कृत ठेकेदारांना तिने दिलेले उत्तर हे आशादायी चित्र आहे. स्त्रीच्या शरीरा पलीकडे जात एक माणूस म्हणून तिच्याकडे समाजाने पाहावे, ही अपेक्षा व्यक्‍त करताना आलिया म्हणते, जेंडर इक्‍वॅलिटीकडे टाकलेले हे एक पाऊल आहे. तिसरी घटना हरियानातील. मुली आणि महिलांच्या छेडछाडीच्या घटना नेहमीच्याच. नकोशा नजरा, नकोसे स्पर्श सततचेच. एकटीदुकटी महिला दिसली की तिचा पाठलाग करणे, तिच्यावर घाणेरड्या कमेंट करणे हे रोजचेच. हरियानातील आयएएस अधिकाऱ्याची मुलगी वर्णिका रात्री घरी जात असताना एका नेत्याच्या मुलाने तिचा पाठलाग केला, ही घटना वेगळी नाही, मात्र त्यानंतर वर्णिकाने त्याच्याविरुद्ध केलेली तक्रार आणि न्यायासाठी लढलेली लढाई मात्र दाद द्यावी अशीच आहे. विशेषत: माझी काहीही चूक नसताना मी कशासाठी अपराधी वाटून घ्यावे आणि माझे नाव का गुप्त ठेवावे, हा वर्णिकाचा सवाल बदलत्या स्त्रीभानाचे द्योतक आहे. तिन्ही घटना निरनिराळ्या भौगोलिक क्षेत्रातील आहेत, मात्र यामध्ये समान साखळी आहे, आत्मभान जागृत झाल्याची. स्वत्व गवसल्याची. स्त्रीने कचकड्याची बाहुली बनणे नाकारले आहे. अन्यायाच्या, अत्याचाराच्या घटनांचे प्रमाण कमी होताना दिसत नाही, मात्र त्याविरुद्ध ठामपणे उभे राहण्याची ताकद जगभरातल्या स्त्रीने मिळवली आहे. हे ही नसे थोडके!