सर्वेपि:सुखिन सन्तु  swati huddar माझा देश आणि देशबांधवांचे कल्याण आणि समृद्धी यातच माझे सौख्य सामावले आहे. शालेय जीवनापासून प्रतिज्ञेतल्या या ओळी आम्ही मुखोतगत केल्या असतात, मात्र त्या जीवनात प्रत्यक्षात उतरविणारे विरळाच. विविधतेने नटलेल्या या देशातील वंचित समाजाला स्नेह अर्पण करून त्यांच्या कल्याणासाठी गेली 20 वर्ष अविरत झटणारे एक दाम्पत्य. जयंत आणि जयश्री कोठे. वय वर्षे अवघे 82. ओएनजीसीतून वरिष्ठ पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर आपण समाजाचे काही देणे लागतो, या भावनेतून नागपुरातील सुखी आयुष्य त्यागून बस्तरसारख्या आदिवासी भागात कोठे दाम्पत्याने सेवाकार्याची मुहुर्तमेढ रोवली. दंतेवाडा हा छत्तीसगडमधील नक्षलग्रस्त भाग. इथे गेल्या 21 वर्षांपासून आणि गोंदिया जिल्ह्यातील पाऊलझुला येथे गेल्या पाच वर्षांपासून कोठे दाम्पत्याची आदि ही संस्था इदं न मम या वृत्तीने सेवाकार्य करीत आहे. अन्न वस्त्र निवारा या प्राथमिक सोयीसुविधांपासूनही इथला समाज कोसो दूर होता. शिक्षण, आरोग्य यासंबंधीच्या जाणिवाच जागृत नसलेला अत्यंत मागास समाज. कुपोषण, सिकलसेल जागृती, रोजगाराभिमुख शिक्षण या अजेंड्यावर कार्याची सुरुवात झाली. सुधारणांचा वाराही न लागलेल्या आपल्याच कोषात जगणाऱ्या या समाजाला आपलसं करणं अत्यंत महत्त्वाचं होतं. प्रेमळ स्वभावाच्या या दोघांनीही त्यात सहज यश मिळवलं. आणि आज या सगळ्यांचे ते दादाजी-दादींजी आहेत. आदिवासी समाज आणि दादा-दादींमध्ये अतूट असे स्नेहबंध निर्माण झाले. या मंडंळींमधले कुपोषण दूर करणे सगळ्यात गरजेचे होते. त्यासाठी त्यांना पौष्टिक आहार आदिकडून पुरविला जाऊ लागला. मुलांनी शाळेत जावे आणि त्यांच्यात शिक्षणाची गोडी निर्माण व्हावी, यासाठी आदिने शाळेमध्ये खिचडी पुरविणे सुरू केले. इथल्या महिलांना आर्थिकदृष्ट्‌या सक्षम करण्याच्या दृष्टीने खिचडी तयार करण्याचे कामही स्थानिक महिलांनाच देण्यात आले. मुलांना रोजगाराभिमुख शिक्षण देण्याचा यशस्वी प्रयोग आदिने राबविला. या प्रयोगातून आजपर्यंत हजारो मुले शिकून स्वत:च्या पायावर उभी झाली आहेत. ड्रायव्हिंग, संगणक प्रशिक्षण, आयटीआयचे शिक्षण देऊन इथल्या नवीन पिढीला स्वत:च्या पायावर उभे करण्यात दादा-दादींचा सिंहाचा वाटा आहे. दर आठवड्यात मेडीकल कॅंपचे आयोजन करून या मंडळींच्या आरोग्याची तपासणी केली जाते. त्यांना स्वच्छतेचे धडे दिले जातात. औषधांचा पुरवठा केला जातो. वर्षातून दोनदा मेगा मेडीकल कॅंपही घेतले जातात. बस्तरच्या 60 किलोमीटर परिसरात आणि गोंदिया जिल्ह्याच्या आसपासच्या 50-60 गावांमध्ये आदिचे कार्य विस्तारले आहे. इथल्या स्थानिक कलांना प्रोत्साहन मिळावे आणि त्यातून उत्पन्नही मिळावे यासाठी या मंडळींनी तयार केलेल्या काष्ठ शिल्पांचे, आणि विविध वस्तुंचे प्रदर्शन मोठ्या शहरात आदिद्वारे आयोजित केले जाते. इथली मुले मुळातच काटक आहेत, त्यांच्या शारीरिक क्षमतांचा योग्य विकास व्हावा, या उद्देशाने त्यांना विविध क्रीडा प्रकार शिकविले जातात, क्रीडा स्पर्धांचे आयोजनही केले जाते. आता तर आदिने पाऊलझुल्याला पाच एकर शेती भाड्याने घेतली आहे, त्यावर शेती उत्पादनाचे विविध प्रयोग राबविण्यात येणार आहेत, लाभदायक शेती आणि शेतीपुरक व्यवसायाचे प्रशिक्षण इथल्या तरुण मुलांना देण्याचा दादा-दादींचा मानस आहे. मी आणि माझे अशी जीवनशैली अंगिकारलेल्या आजच्या काळात वसुधेच्या कल्याणाकरिता चंदनासम झिजणाऱ्या दादाजी आणि दादीजी कोठेंच्या अलौकिक कार्याला सलाम!